মোৰ চহৰৰ বিননি

বিপন্ন গুৱাহাটী চহৰখনৰ বিননি শুনিছেনে? আমি বাৰু এই কথা উপলব্ধি কৰিছোঁ নে যে এই চহৰখনে উন্নয়নৰ ইমান ভৰ ল’ব নোৱাৰে, ইমান অত্যাচাৰ সহিব নোৱাৰে৷ চহৰখনৰ আপোন বুলিবলৈ কোনো নাই৷ য’তেই মন যায় তাতেই পাহাৰ কাটিছে৷ য’তেই মন যায় তাতেই উৰণীয়া সেতু সাজিছে৷ য’তেই মন যায় তাতেই ঘৰ সাজিছে৷ য’তেই মন যায় তাতেই গছ কাটিছে৷ দম্ভালি মাৰি চৰকাৰে গুৱাহাটীক স্মাৰ্ট চিটী বনাব খুজিছে৷ কিন্তু চহৰখনক সুধি চোৱা নাই৷ চহৰৰ বাসিন্দাসকলকো সুধি চোৱা নাই৷ চহৰত অনাই-বনাই ঘূৰি ফুৰা শিল্পীসমাজক সুধি চোৱা নাই৷ জীৱনৰ সপোন খেদি কলেজ-বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়িবলৈ অহা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলকো সুধি চোৱা নাই৷ শতিকাধৰি বাস কৰা চহৰৰ বাসিন্দাসকলকো সুধি চোৱা নাই৷ চহৰৰ চোক-কোণ চিনি পোৱা কাকোৱেই সুধি চোৱা নাই৷ চহৰখনক কোনোকালে চিনি নোপোৱা অথবা চহৰখনত কোনোকালে ভৰি নোথোৱা দূৰ-দূৰণিৰ কোনোবাই চহৰৰ এটা আৰ্হি বনাই দিছে৷ সেইটোকে উত্তম উত্তম বুলি কৈ তাক আমাৰ চৰকাৰে বলবৎ কৰিবলৈ উঠি-পৰি লাগিছে৷ কোনোবাই তাৰ বিৰুদ্ধে কিবা এটা ক’লে চৰকাৰ বাহাদুৰ জাঙুৰ খাই উঠে৷ বুকুত হাত থৈ আজি গুৱাহাটীৰ নাগৰিকে ক’ব পাৰে নে যে এই চহৰখন মোৰ৷ এতিয়া এই চহৰখনত এনে এটুকুৰা মুকলি ঠাই আছে নে য’ত বহি গুৱাহাটীৰ নাগৰিকে আপোনমনে কথা পাতিব পাৰে? বাহিৰৰ কোনোবা আহিলে আমি গৌৰৱেৰে ক’ব পাৰোঁ নে বলক আমাৰ চহৰখন ফুৰাই আনোঁগৈ বুলি৷ নাই নোৱাৰোঁ৷ আজি ডেৰ বছৰমানৰ আগেয়ে ভুৱনেশ্বৰলৈ গৈছিলোঁ৷

বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কামত৷ দুজন গৱেষকে সন্ধিয়া চহৰখন ফুৰাবলৈ লৈ গ’ল৷ দুয়ো নৱ বিবাহিত দম্পতী, তৰুণ-তৰুণী৷ তৰুণী চহৰখনৰ স্থায়ী বাসিন্দা৷ আমি চহৰখনৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যাওঁতে তেওঁ ইমান আবেগেৰে চহৰখনৰ কথা কৈ গৈছিল যে মোৰ বুকুখন বিষাই গৈছিল৷ মোৰ নিজৰ ওপৰতে ধিক্কাৰ ওপজিছিল৷ গুৱাহাটীখনক লৈ দেখোন মোৰ ইমান আবেগ নাই৷ আবেগ দূৰৰে কথা, ঘৰৰ পৰা ওলালেই দেখোন খং উঠে৷ কিয়, কিয়? তাৰ অন্যতম কাৰণ চহৰখনৰ স’তে মোৰ বা আপোনাৰ কোনো আত্মিক সম্পৰ্ক নাই৷ চহৰখন তেনেই বেপেৰুৱা হৈ গ’ল, অথবা আমি চহৰৰ বাসিন্দাসকল একেবাৰে বেপেৰুৱা হৈ গ’লোঁ৷ না চহৰখনক আমি ভাল পাওঁ, না চহৰখনে আমাক ভাল পায়৷ আমি পৰস্পৰৰ শত্ৰু হৈ গ’লোঁ৷ সেয়েহে চহৰখন আৰু আমি উভয়েই আজি আত্মঘাতী হ’বলৈ ওলাইছোঁ৷  এই পৰিস্থিতি যে কেৱল গুৱাহাটীতেই হৈছে তেনে কথা নহয়৷ ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰায় সকলোবোৰ চহৰতে, মহানগৰীতে হৈছে৷ তাৰ কাৰণ এটা নহয়৷ বহুবোৰ কাৰণ আছে৷ আপাততঃ এই দুৰ্যোগৰ বাবে দায়ী চহৰৰ বাসিন্দাসকলৰ চহৰখনৰ ভৱিষ্যতৰ প্ৰতি অসংবেদনশীলতা অথবা এক নিৰুদ্বেগ ভাব৷ কিন্তু এই অসংবেদনশীলতা নিতান্তই প্ৰাকৃতিক বা স্বাভাৱিক কথা নহয়৷ তাৰ মূল কথাটোৱেই হ’ল চহৰৰ বাসিন্দাসকলৰ চহৰখনৰ ওপৰত কোনো অধিকাৰ নোহোৱা কথাটোহে৷ চহৰখনক নিজৰ বুলি ক’ব নোৱৰা কথাটোহে৷ অৰ্থাৎ চহৰখনক লৈ আমাৰ কোনো Sense of ownership নাই৷ 

এতিয়া প্ৰশ্নটো হ’ল এই পৰিস্থিতি কিয় হৈছে? তাৰ অন্যতম কাৰণ চহৰখনলৈ হোৱা পুঁজিৰ প্ৰব্ৰজন৷ কথাটো শুনিবলৈ বৰ আচহুৱা যেন লাগে৷ কিন্তু আজিৰ তাৰিখত তাৰ আচল কাৰণ সেইটোৱেই৷ আজিৰ পৰা ডেৰ-দুই দশকৰ আগলৈকে চহৰখনৰ বেমেজালি আৰু বিপত্তিৰ কাৰণ আছিল পুঁজি নোহোৱাটো৷ আজি চহৰখনৰ বিপত্তিৰ অন্যতম কাৰণ হ’ল পুঁজিৰ অত্যধিক্য৷ চাওকচোন যোৱা প্ৰায় পাঁচটা বছৰত চহৰখনত কিমানবোৰ নিৰ্মাণৰ কাম হৈছে? বাহিৰেদি যোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ কিমান বহ’ল হ’ল আৰু তাত কিমানখন সুদীৰ্ঘ উৰণীয়া সেতু হ’ল? কিন্তু সেইবোৰে নেৰেনেপেৰা এজাক বৰষুণৰ পৰা নাগৰিকক ৰেহাই দিব পাৰিলে নে? ৩০ মে’ৰ দিনা আবেলিৰ পৰা সেই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত উঠা অভাৱনীয় পানীয়ে কি অৱস্থা সৃষ্টি কৰিলে? চহৰৰ ভিতৰলৈ চাওক৷ মালিগাঁও-কামাখ্যাৰ সুদীৰ্ঘ উৰণীয়া সেতু নিৰ্মাণৰ সময়ত নাগৰিকসকলে কম দুৰ্যোগ ভুগিলে নে? সেই কাম সম্পূৰ্ণ হ’বলৈ পালে কি নাপালে দীঘলীপুখুৰীৰ পাৰৰ পৰা নুনমাটিলৈকে সেই সুদীৰ্ঘ উৰণীয়া সেতুৰ কাম আৰম্ভ হ’ল৷ ধৰি ল’লোঁ যান-জঁটৰ সমস্যা সমাধানৰ বাবে আমাক উৰণীয়া সেতু লাগে৷ কিন্তু এঠাইত নিৰ্মাণ কাৰ্য শেষ নৌহওঁতেই অন্য ঠাইত কিয় ইমান খৰধৰকৈ নিৰ্মাণকাৰ্য আৰম্ভ হয়? তাৰ কাৰণ পুঁজি৷ ক’ৰ পৰা চৰকাৰে ইমান পুঁজি পাইছে আমি তলকিবই পৰা নাই৷ ভৰলুমুখৰ যান-জঁট ৰুধিবলৈ লুইতৰ ওপৰেদি হোৱা উৰণীয়া সেতু খুলি দিয়াৰ পাছতেই ভৰলুমুখত আৰম্ভ হৈছে নিৰ্মাণকাৰ্য৷ আকৌ নতুন যন্ত্ৰণা৷ কিয় ইমান লৰা-ঢপৰা? তাৰ কাৰণো পুঁজি৷ এইয়া চৰকাৰৰ লৰা-ঢপৰা নহয়৷ এয়া পুঁজিৰ লৰা-ঢপৰা৷ মনকৰিবলগীয়া কথাটো হ’ল এই পুঁজিৰ স’তে স্থানীয় বাসিন্দাৰ কোনো আত্মীয়তা নাই৷ ভাৰতমালাৰ নামত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পইছাৰে চহৰৰ বাহিৰেদি যোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নিৰ্মিত হ’ল৷

ভাৰতমালাৰ বাবে পুঁজি আবণ্টন দিওঁতে চৰকাৰে আমাক সোধা নাই ইমান দীঘলীয়া উৰণীয়া সেতু লাগিব নে নাই৷ একেই কথা চহৰৰ ভিতৰত সাজি থকা উৰণীয়া সেতুসমূহৰ ক্ষেত্ৰটো প্ৰযোজ্য৷ এইবোৰ কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে চহৰখনৰ মানুহৰ আপোন ইটোৰ পাছত সিটো অনুষ্ঠান নোহোৱা হৈ যাব আৰু নাগৰিকে তলকিবই নোৱাৰিব৷ আমি এই পৰিস্থিতিৰ পৰা উদ্ধাৰ পাম নে? আৰু যদি উদ্ধাৰ পাবই লাগে তাৰ সূত্ৰ কি হ’ব? চহৰখন উদ্ধাৰ পাবলৈ হ’লে চহৰৰ বাসিন্দাসকলে চহৰখনৰ মালিকানা বা Ownership দাবী কৰিব লাগিব৷ অৰ্থাৎ চহৰখনৰ প্ৰতিটো প্ৰান্তৰত হোৱা উন্নয়নৰ আৰ্হিত স্থানীয়লোকৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত হ’ব লাগিব৷ সেইটো এতিয়া সম্ভৱ হৈ আছে নাই সেইটোও সঠিককৈ ক’ব নোৱাৰি৷ কিন্তু তাৰ মাজতেই চহৰ উন্নয়নৰ স’তে নিয়োজিত প্ৰতিটো কতৃৰ্পক্ষক বাধ্য কৰাব লাগিব যে উন্নয়নৰ বাবে সূচনা কৰা প্ৰতিটো পদক্ষেপত স্থানীয়লোকৰ সন্মতি বাধ্যতামূলক৷ আচলতে চহৰ উন্নয়ন আৰ্হিত সেই কথাটো আছেই৷

তাৰ বাবে আমি উন্নয়ন আৰ্হিত সোমাই থকা সেই কথাবোৰ উলিয়াই আনিব লাগিব৷  ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ Sustainable Development Goals ৰ এঘাৰসংখ্যক লক্ষ্য হ’ল সকলোকে সাঙুৰি ভৱিষ্যতলৈকো সুৰক্ষিত আৰু চহৰৰ মানুহ আৰু পাৰিপাশ্বিৰ্কতাকো সুৰক্ষিত কৰিব পৰা চহৰ নিৰ্মাণৰ হ’কে প্ৰচেষ্টা চলোৱা৷ ‘Sustainable Cities and Communities’ শীৰ্ষক এই লক্ষ্যত কোৱা হৈছে ‘Make cities and human settlements inclusive, safe, resilient and sustainable’. তাৰ প্ৰাপ্তি কেনেকৈ হ’ব তাৰ সংজ্ঞা ডাঙি ধৰি কোৱা হৈছেঃ ‘To accommodate everyone, we need to build modern, sustainable cities. For all of us to survive and prosper, we need new, intelligent urban planning that creates safe, affordable and resilient cities with green and culturally inspiring living conditions.’ এইবোৰ শব্দৰ ফুলজাৰি মাত্ৰ নহয়৷ ই সুচিন্তিত আৰু অন্তদৃৰ্ষ্টিৰে ভৰা কথা৷ পুঁজিৰ লৰা-ঢপৰাত বিপন্নৰ গৰাহত পৰা চহৰখনক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ হ’লে আমি এই কথাবোৰৰ মৰ্মাৰ্থ বুজিব লাগিব৷ তাৰ প্ৰাথমিক কথাটোৱেই যে ‘Sense of ownership’৷ সেই কথা পুনৰ বহলাই কোৱাৰ নিশ্চয় প্ৰয়োজন নাই৷ কথাটো শুনাত বৰ এবচট্ৰেক্ট যেন লাগিব পাৰে৷ কিন্তু চহৰখনক যদি আমি সঁচাকৈয়ে ভালপাওঁ আৰু চহৰখন বাসোপযোগী কৰিব খোজোঁ তেন্তে এই ‘ownership’ ৰ কোনো বিকল্প নাই৷