মৰ্যাদাহীন বিদায়

২১ জুলাইত ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি জগদীপ ধনখড়ে অপ্ৰত্যাশিতভাৱে  কৰা পদত্যাগে দেশৰ ৰাজনীতি গৰম কৰি তুলিছে৷ সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৬৭[ক]ৰ অধীনত তৎকালীনভাৱে কাৰ্যকৰী হোৱা এই পদত্যাগে দেশৰ ৰাজনৈতিক অন্দৰ মহলত চলি থকা টনা-আঁজোৰাৰ বিষয়টো স্পষ্টভাৱে প্ৰকট কৰি তুলিছে৷ তদুপৰি এই পদত্যাগে দেশৰ কাৰ্যবাহী আৰু সংসদৰ মাজৰ সম্পৰ্ক যে স্বাভাৱিক নহয়, সেয়াও স্পষ্ট কৰি তুলিছে৷ প্ৰাক্তন উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ধনখড়ৰ পূৰ্বেও দুজন তদনীন্তন উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ক্ৰমে ভি ভি গিৰি আৰু ভেৰো সিং শেখাৱটে পদত্যাগ কৰিছিল যদিও দুয়োজন ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰাৰ বাবে পদত্যাগ কৰিছিল৷ কিন্তু কেৱল স্বাস্থ্যজনিত কাৰণত বা আন যিকোনো কাৰণতেই নহওক কিয়, কোনো উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিজৰ কাৰ্যকালৰ আধাতে এইদৰে পদত্যাগ কৰাৰ ঘটনা স্বাধীন ভাৰতৰ ৰাজনীতিত এয়ে প্ৰথম৷ যদিও জগদীপ ধনখড়ে তেওঁৰ পদত্যাগ পত্ৰত তেওঁৰ এই পদত্যাগৰ কাৰণ হিচাপে স্বাস্থ্যৰ যতন লোৱাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰিছে, তথাপি সংসদৰ বৰ্ষাকালীন অধিৱেশনৰ প্ৰথমটো দিন ৰাজ্যসভাৰ সভাপতি হিচাপে সুন্দৰভাৱেই পাৰ কৰাৰ পাছত হঠাতে স্বাস্থ্যৰ দোহাই দি পদত্যাগ কৰাৰ বিষয়টো সহজে হজম হোৱা নাই৷ তদুপৰি, উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কাৰ্যালয়ে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী এটা সপ্তাহৰ কাৰ্যসূচীও প্ৰকাশ কৰিছিল৷ এনে প্ৰেক্ষাপটত স্বাস্থ্যজনিত কাৰণৰ বাহিৰেও যে এই ক্ষেত্ৰত আন কিছুমান বিষয়ে তেওঁৰ পদত্যাগত ক্ৰিয়া কৰিছিল, সেই কথা সহজেই অনুমেয়৷ যদিও কিছুদিন পূৰ্বে উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিজনে মাৰ্চত স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাত ভুগিছিল, কিন্তু তাৰ কিছুদিনৰ পাছতে তেওঁ সক্ৰিয় ৰাজহুৱা জীৱনলৈ উভতি আহিছিল৷ গতিকে, তেওঁ পদত্যাগ পত্ৰত আগবঢ়োৱা কাৰণটো প্ৰত্যয়জনক নহয় বুলিয়ে ধাৰণা হয়৷

বিগত তিনিটা বছৰত ৰাজ্যসভাৰ সভাপতি হিচাপে ধনখড়ৰ আচৰণ আছিল নিতান্তই বিতৰ্কিত আৰু পক্ষপাতদুষ্ট৷ নিজৰ ৰাজনৈতিক আকাংক্ষাক সাকাৰ ৰূপ দিয়াৰ স্বাৰ্থত শাসকীয় পক্ষক সন্তুষ্ট কৰাৰ লক্ষ্যৰে সাংবিধানিক মৰ্যাদাৰ সকলো সীমা পাৰ কৰিছিল৷ বিৰোধী পক্ষৰ প্ৰতি অনাৱশ্যকভাৱে অত্যন্ত কঠোৰ আৰু পক্ষপাতিত্বমূলক আচৰণ প্ৰদৰ্শন কৰা জগদীপ ধনখড়ৰ বিৰুদ্ধে ডিচেম্বৰত অৰ্থাৎ ৰাজ্যসভাৰ শীতকালীন অধিৱেশনৰ সময়ছোৱাত বিৰোধী শিবিৰে অনাস্থা প্ৰস্তাৱ আনিছিল৷ জগদীপ ধনখড়েই আছিল স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমজন উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি, যাৰ বিৰুদ্ধে বিৰোধী পক্ষই অনাস্থা প্ৰস্তাৱ উত্থাপন কৰাৰ দৰে পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দৰে সংবিধানৰ এটা অত্যন্ত মৰ্যাদাসম্পন্ন পদবীত অধিষ্ঠিত ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপিত এই অনাস্থা প্ৰস্তাৱেই প্ৰমাণ কৰিছিল ভাৰতীয় সংসদীয় ব্যৱস্থাৰ অৱক্ষয়ৰ স্তৰটো৷ কেৱল উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি পদত অধিষ্ঠিত হোৱাৰ পাছতহে যে এইজন ব্যক্তিৰ অতি সক্ৰিয় ভূমিকা প্ৰকাশ পাইছিল এনে নহয়; তেওঁ পশ্চিম বংগৰ ৰাজ্যপাল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাৰ সময়তো সেই সময়ৰ ৰাজ্য চৰকাৰখনৰ বিৰুদ্ধে অত্যন্ত বিতৰ্কিত ভূমিকা পালন কৰিছিল৷ তদুপৰি,, উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাৰ সময়তো জগদীপ ধনখড়ে ন্যায়পালিকাৰ বিৰুদ্ধে যি আক্ৰমণাত্মক ভূমিকা পালন কৰিছিল, সেয়া কোনোমতেই গ্ৰহণযোগ্য নহয়৷ সংবিধানে ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি অনুসৰি বিধানমণ্ডল, কাৰ্যপালিকা আৰু ন্যায়পালিকাক নিৰ্দিষ্ট কিছুমান ক্ষমতা আৰু দায়িত্ব প্ৰদান কৰি থৈছে৷ সেই অনুসৰি, প্ৰতিটো বিভাগেই সংবিধানপ্ৰদত্ত অধিকাৰৰ যোগেদি নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ দায়বদ্ধ৷ কিন্তু কোনো এটা বিভাগে নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰাৰ মুহূৰ্তত আন এটা পক্ষই, তাকো সাংবিধানিক পদত অধিষ্ঠিত থাকি, অমৰ্যাদাসম্পন্ন শব্দৰ প্ৰয়োগেৰে আক্ৰমণাত্মক সমালোচনা কৰি সাংবিধানিক দায়বদ্ধতাক ভূলিণ্ঠিত কৰাটো গণতান্ত্ৰিক প্ৰমূল্যৰ পৰিপন্থী৷ কিন্তু বিগত সময়ছোৱাত জগদীপ ধনখড়ে এনে কাৰ্য বাৰম্বাৰ সংঘটিত কৰি আহিছিল৷ তদুপৰি, উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দৰে সাংবিধানিক পদত অধিষ্ঠিত হৈ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত সন্নিৱিষ্ট থকা ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ আৰু ‘সাম্যবাদ’ শব্দ দুটাৰ প্ৰয়োজনীয়তাক লৈ তেওঁ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল, যিটো নিতান্তই দুৰ্ভাগ্যজনক আছিল৷ তদুপৰি, ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘক লৈ কৰা মন্তব্যও মুঠেও অপ্ৰয়োজনীয় আৰু বিতৰ্কিত আছিল৷ এতিয়া গুজব ওলাইছে যে, লোকসভা আৰু ৰাজ্যসভাত দুজন বিতৰ্কিত ন্যায়াধীশৰ মহাভিযোগৰ প্ৰস্তাৱ উত্থাপনৰ বিষয়টোক কেন্দ্ৰ কৰি উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা সংঘাতৰ পৰিপ্ৰেক্ষিততেই জগদীপ ধনখড়ে পদত্যাগ কৰিব লগা হ’ল৷ যি নহওক, উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে জগদীপ ধনখড়ৰ কাৰ্যকাল অভূতপূৰ্বভাৱে বিতৰ্কিত আছিল যদিও তেওঁৰ এনে অমৰ্যাদা সম্পন্ন বিদায়ে ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ প্ৰতি অশুভ ইংগিত বহন কৰিছে৷