ন্যুৰেমবাৰ্গ
অলপতে ভাৰতত এখন ৰাজ্যৰ নিৰ্বাচন হৈ গ’ল৷ দেখা গ’ল এটা দল আৰু মিত্ৰজোঁটেই অধিকাংশ আসন পাইছে৷ ক্ৰমাৎ বিৰোধীশূন্য অৱস্থালৈ ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ অগ্ৰসৰ হোৱাটোৱে দেশৰ ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে ইতিবাচক নে নেতিবাচক বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছে সেয়া ভোটাৰ ৰাইজে নিজে বিবেচনা কৰিব৷ কিন্তু ক্ষমতা যদি কেন্দ্ৰীভূত হৈ পৰে লাহে লাহে গণতন্ত্ৰৰ প্ৰতি আস্থাও কমি আহিব পাৰে৷ ভাৰতৰ কোনবোৰ দল সোঁ, কোনবোৰ বাঁও, কোনেবোৰ মধ্যমপন্থী তাৰ সম্যক ধাৰণা মানুহৰ আছে৷ ভাৰতৰ প্ৰেক্ষাপট নিলগাই ৰাখি আন এটা বিষয় আলোচনা কৰিব পাৰি৷ জুবিন গাৰ্গৰ শেষ ছবি ‘ৰৈ ৰৈ বিনালে’ দেশে-বিদেশে চলি থকাৰ মাজতেই চলি আছে এখন ছবি ‘ন্যুৰেমবাৰ্গ’৷ জেমছ ভেণ্ডাৰবিŒI×ৰ পৰিচালিত আৰু জেক এল-হাইৰ গ্ৰন্থ ‘দি নাজী এণ্ড দ্য ছাইকিয়াট্ৰিষ্ট’ৰ আধাৰত নিৰ্মিত ন্যুৰেমবাৰ্গত নাজীসকলৰ ওপৰত হোৱা মোকৰ্দমাৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হৈছে৷ নাজী শাসন মানুহৰ ইতিহাসৰ এক ক’লা অধ্যায় আছিল, য’ত ছৌভিনিজ্ম আৰু ধৰ্মীয় ঘৃণাৰ এক বীভৎস ৰূপ দৃশ্যমান হৈছিল৷ চিনেমাখনৰ মূল চৰিত্ৰ আছিল হাৰ্মান গ’ৰিং– হিটলাৰৰ দ্বিতীয় কমাণ্ড, যাৰ চৰিত্ৰত ৰাছেল ক্ৰ’ৱে অভিনয় কৰিছে৷ ন্যুৰেমবাৰ্গৰ বিচাৰৰ পূৰ্বে নাজী নেতাসকলৰ মনস্তাত্ত্বিক মূল্যায়নৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল আমেৰিকান সেনাৰ মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ ডগলাছ কেলিক৷ তেওঁলোক দুয়োজনৰ মাজৰ অদ্ভুত, অস্থিৰ সম্পৰ্কৰ আধাৰতেই এই চিনেমাখন বনোৱা হৈছে৷ অভিনেতা ৰামি মালেকে সেই ছাইকিয়াট্ৰিষ্টজনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে৷ পাঁচ মাহৰ ভিতৰত কেলিয়ে ২২জন উচ্ছপদস্থ নাজী নেতাৰ সৈতে শ শ ঘণ্টা ধৰি সাক্ষাৎকাৰ লৈছিল৷ তেওঁ সিহঁতৰ মনৰ নিজানত কি আছে তাক বিচাৰি পাইছিল৷ সেইখিনি এখন কিতাপ আকাৰে তেওঁ প্ৰকাশ কৰিছিল৷ কিতাপখনে হয়তো আধুনিক গণতন্ত্ৰৰ প্ৰহৰীসকলক অস্বস্তি দিছিল৷ কেলিয়ে সিদ্ধান্তলৈ আহিছিল যে এইসকল কোনো মানসিক অৰ্থত ‘পাগল’ নাছিল৷ তেওঁলোকৰ বুদ্ধিমত্তা গড় বা গড়ৰ ঊধবৰ্ত আছিল, অধ্যৱসায়ী, অভিলাষী [নাৰ্চিচিষ্ট] আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল– তেওঁলোক সুবিধাবাদী আছিল৷ ক্ষমতাৰ বাবে যিকোনো কাম কৰিবলৈ এইসকল প্ৰস্তুত আছিল৷ তেওঁলোক কোনো ভূতৰ চিনেমাত দেখুওৱা দানৱ নাছিল৷ তেওঁলোক আছিল উচ্ছ কাৰ্যক্ষম, কেৰিয়াৰবাদী মানুহ– যি আনুগত্য, নিৰ্দয়তা আৰু ক্ষমতাৰ প্ৰতি আজ্ঞাবাহিতাক পুৰস্কৃত কৰা এক ব্যৱস্থাৰ ভিতৰতে কাম কৰিছিল৷
লেখক জেক এল-হায়েও এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা কৈছিল যে যদি আমি নিজকে সাbLনা দিওঁ যে ‘তেওঁলোক পাগল আছিল, তেওঁলোক দানৱ আছিল,’ তেন্তে আমি ভুলবশতঃ তেওঁলোকক দায়িত্বৰ পৰা মুক্ত কৰি দিওঁ৷’ ভাৰত বা অসমৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ জাতি-জনজাতিগত বিভেদ, দৰিদ্ৰতা, প্ৰব্ৰজন নানা কাৰকে নিৰ্ণয় কৰে৷ জাৰ্মেনীৰ লগত ইয়াৰ তুলনা নহয়, কিন্তু অত্যধিক কেন্দ্ৰীভূত ক্ষমতাই এনে এক পৰিৱেশৰ সূচনা কৰিব নেকি অনাগত সময়ত, য’ত গণতন্ত্ৰৰ প্ৰতিয়েই ভাবুকি আহিব৷ আমোলাতন্ত্ৰই বুজি পায় যে পদোন্নতি এটা শিবিৰক সন্তুষ্ট কৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, সেয়ে নতুন পৰিৱৰ্তন তেওঁলোকৰ দ্বাৰা নাহে, কিন্তু এনে পৰিপ্ৰেক্ষিতত ন্যুৰেমবাৰ্গৰ পৰা আমাৰ শিকিবলগীয়া কিবা আছেনে নাই সেইটো এটা প্ৰাসংগিক প্ৰশ্ন হ’ব পাৰে৷ ন্যুৰেমবাৰ্গৰ শিক্ষা আছিল যে স্বেচ্ছাচাৰী হ’বলৈ মনোৰোগী হোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই, সাধাৰণ মানুহেও এনে আচৰণ দেখাব পাৰে– ক্ষমতা যেতিয়া হাতলৈ আহে৷ এইটো দোহৰাৰ প্ৰয়োজন নাই যে ৰাজনীতি কৰাসকলৰ নিজৰ পদক্ষেপক যুক্তিসংগত প্ৰতিপন্ন কৰিবলৈ যুক্তিৰ, অপযুক্তিৰ অভাৱ নাই৷ মনোবিজ্ঞানী কেলিয়ে দেখিছিল যে নাজীসকলৰ নিজৰ একো একোটা পৰিয়াল আছিল, তেওঁলোকৰ ব্যৱহাৰো নিজৰ গোটৰ মানুহৰ লগত ভদ্ৰ আছিল৷ কিন্তু তেওঁলোক ক্ষমতালিপ্সু আছিল আৰু সেয়ে হিটলাৰৰ যিকোনো কথা বিনাবাক্যব্যয়ে মানি লৈছিল৷ ক্ষমতা কেন্দ্ৰীভূত হৈ গৈ থাকিলে স্বৈৰাচাৰী প্ৰবৃত্তি যিকোনো দলেই, মানুহেই দেখুৱাব পাৰে৷ সেয়ে দক্ষ বিৰোধীৰ প্ৰয়োজনীয়তা থাকে গণতন্ত্ৰত৷ শক্তিশালী লোকসকলৰ জবাবদিহিতা নোহোৱা হৈ পৰিলে, স্বেচ্ছাচাৰিতা অৱধাৰিত হৈ পৰে৷ অফিচৰ পলিটিক্সৰ পৰা, সংসদীয় পলিটিক্সলৈকে আমি সেয়ে দেখা পাওঁ এই একেই কাহিনী৷